Cấp nguồn điện cho hệ thống AT, AS. Print
Written by tuyenphuc   
Sunday, 12 October 2008 18:31

Cấp nguồn điện cho hệ thống AT, AS.

Bất cứ một thiết bị AT AS nào cũng cần một nguồn điện cung cấp thật tốt, ổn định điện thế và cường độ. Thông thường, trong một show diễn, người phụ trách AS sẽ có trách nhiệm cung cấp nguồn cho toàn thể SK.

Nguồn cung cấp điện (power source) phải được lấy từ nguồn chính của nơi tổ chức biểu diễn (Cách tính tiết diện dây cáp điện, ngắt điện tự động CB xin để một bài khác). Nếu show quan trọng, nên tăng cường thêm vài nguồn từ máy phát điện để dự phòng nguồn điện lưới hạ thế bị ngắt đột ngột. Ở SK VN, nguồn điện cung cấp cho hệ thống AS xử dụng khoảng 200 PAR 64 cộng các thiết bị khác ước lượng chừng 300KVA (tương đương 300.000w ≈ 1.400 Amps). Cách tính này có thể gia giảm tỉ lệ thuận tùy theo số lượng PAR thực tế.

Thiết bị chính để quản lý nguồn điện là electric power-rack (tủ điện). Nguồn điện cung cấp cho tủ này gồm 5 dây cáp : 3 dây line (hot, nóng), 1 dây neutral (nguội, trung tính) và 1 sợi dây ground (đất, terre). Bộ ngắt điện chính là CB tổng (main circuit-breaker). Nên dùng loại thermo (nhiệt, TCB), thời gian ngắt tự động lâu hơn loại magnetic (từ, MCB) quá nhậy với những xung điện nhỏ, đôi khi ngắt sai làm ảnh hưởng tới chương trình biểu diễn.

Trước và sau CB tổng, chia riêng cho mỗi phase nóng là 2 đồng hồ đo điện thế và cường độ (AC volt, amp meter). Những đồng hồ này dùng để cân phase (phase balance) khi thử tải và theo dõi kiểm tra trong khi biểu diễn. Nếu dây nguồn bắt buộc phải kéo dài hơn vài trăm mét, bạn nên tăng cường thêm cho tủ điện một tụ điện bù phase có thông số  tương thích với nguồn tải để ổn định dòng điện, hạn chế tăng nhiệt dây cable kéo điện. Trong tủ điện là những CB chia nguồn cho các hệ thống khác như AT, Power-pack v.v.

Sau khi lắp ráp xong tất cả các thiết bị AT AS, phải check nguồn điện bằng cách thử tải (power-check). Bạn khởi động tất cả CB trong hệ thống, rồi đẩy tất cả fader của đèn của hệ thống AS lên full 100% tối thiểu là 2 phút. Nếu không có sự cố xảy ra, đồng hồ báo dòng của cả 3 phase đều cân bằng (chênh nhau không quá 10%), tất cả dây dẫn điện không có dấu hiệu tăng nhiệt là hệ thống nguồn tốt. Nếu có trục trặc phải sửa ngay, cân phase và check lại từ đầu. Sau đó đến phần check các nguồn điện phụ, thao tác của mỗi nguồn cũng như trên. Để ý các cầu giao đảo điện, vì chỉ có 3 phase nên các dây neutral của mỗi nguồn phải được đấu vào nhau thật chắc chắn. Có khi vì lý do nào đó mất nguồn neutral, sẽ xảy ra trường hợp phase nào tải nặng hơn thì sụt áp, phase nào nhẹ tải thì tăng áp bù lại (có thể lên tới 380V), rất nguy hiểm cho các thiết bị AT AS.

Lắp đặt dây đất (ground) cũng không kém phần quan trọng. Thông thường thì lấy nguồn ground tại nơi cung cấp nguồn điện chính. Nếu không có thì bắt buộc phải đóng cọc đất tại ngay nơi đặt tủ điện: đóng 4 cọc dài 2,5 mét bằng sắt mạ đồng (có bán sẵn) thành hình vuông cạnh 1 mét sau khi đã đổ nước muối làm ẩm đất. Đấu chung lại với nhau làm thành nguồn ground cung cấp cho các thiết bị. Trường hợp bất đắc dĩ, chưa chuẩn bị trước được, có thể tìm những kết cấu bê tông của nơi tổ chức biểu diễn như cầu thang sắt, cửa sắt v.v, tìm cách đấu nối thật chắc chắn (ốc xiết cáp, hàn cadwell). Thông số kỹ thuật cho một nguồn ground hoàn hảo : Đo được < 4Ω giữa nguồn ground và neutral (TCVN1985), đo bằng thiết bị chuyên dùng (Megaohm-meter).

Đã là AT AS chuyên nghiệp thì bắt buộc bạn phải thiết kế dây tiếp đất cho hệ thống thiết bị của bạn. Sau đây là những lý do tại sao phải cần dây tiếp đất:

-Tránh rò rỉ điện thế ra vỏ của các thiết bị. Khi bị nhẹ thì microphone cầm tay sẽ bị ảnh hưởng trước tiên, ca sĩ có thể bị điện giật. (Show quốc tế mà không có tiếp đất, Tây nó không chịu diễn đâu).

-Các CB sẽ dễ tự động ngắt hơn khi có sự rò rỉ hay chạm mạch. An toàn điện tối đa.

-Các dimmer-pack của AS, khi dùng khoảng một nửa công suất sẽ tạo ra nhiều xung điện nhiễu. thường thì trong mỗi dimmer-pack sẽ có một mạch chống xung dao động bằng cuộn shock và tụ điện. Nhưng đôi khi nó cắt không hết, tạo xung nhiễu vào nguồn điện. Mixer AT, vì ngõ input mở đầu rất nhạy nên sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp, sẽ có những voice, noise ngoài ý muốn.

-Tạo ra một lớp giáp bảo vệ nguồn tín hiệu AT. Không có thiết bị ngoại vi nào (motor, bộ đàm v.v) xâm nhập vào hệ thống được.

Vì công suất quá lớn, các thiết bị AS bao giờ cũng lấy điện trực tiếp từ nguồn chính, riêng AT thì cần nguồn tốt hơn nên đôi khi cần thêm những thiết bị ổn định điện thế. Nếu điện thế tăng giảm qua mức ± 20% điện thế ấn định, nên dùng biến thế tự ngẫu (survolteur) công suất lớn để điều chỉnh điện thế gần bằng mức bình thường là được. Các thiết bị pre-amp pro thì đã có sẵn regulator ngay trong nó rồi thì có hay không ổn áp thêm cũng không cần thiết lắm.

Tiện đây, xin nói qua về những thiết bị ổn áp bán trên thị trường VN, loại tự động bằng cách quay chổi than. Nếu điện thế không ổn định, bạn dùng cho các thiết bị pre-amp, dòng tiêu thụ nhỏ, thì không sao. Nhưng nếu bạn cấp cho amplifier, dòng điện tiêu thụ lớn lại tăng giảm đột ngột theo tiếng nhạc, nhất là sub bass, bộ regulator của ổn áp phải hoạt động liên tục, motor quay chổi than cũng vậy, rất mau hư. Chổi than cũng mau mòn, sinh kẹt, nếu hư ở điểm tăng áp thì rất nguy hiểm cho các thiết bị. Xử dụng các thiết bị ổn áp này cũng nên cẩn thận.

Với những dòng thiết bị AT cao cấp (như trong studio), đòi hỏi nguồn điện thật sạch, an toàn, thì có một thiết bị cấp nguồn đặc biệt là Power conditioner (điều hòa năng lượng) mà điển hình là của hãng Furman. Thiết bị ổn áp này rất tuyệt vời, gọn nhẹ (rack mount 1U), nguồn ra an toàn cho các thiết bị AT cao cấp, cách ly tuyệt đối với điện lưới hạ thế, mạch auto shut down khi điện áp cao quá ngưỡng, xử dụng tần số cao làm mạch dao động và nhiều tính năng đặc biệt khác. Vì có thêm 2 đèn pull-out nên thường được thiết kế trong rack máy, nơi cao nhất. Dòng ra nhỏ (max20 Amps) nên  chỉ dùng cho pre-amp. (Minh họa)